Black holes as the definition of the absurd

Priyamvada Natarajan, wrote about black holes:

How do you think about black holes?

They’re crazy objects, no question; they’re bizarre. There are three ways to think about them, and you can choose. One way is that stars, when they exhaust their fuel, have a violent end, and they leave behind — like a dead nuclear reactor — these black holes.

So black holes are compact inner parts of the stars that have gravitationally collapsed and have become unbelievably dense.

There’s no analogue. It’s not lead; it’s nothing we can think of. Then these stellar remnants build up. Gas falls in. They become bigger.

I want a certain depth of understanding that comes with people who think mathematically.

Another way is to think about the fact that not even light can escape from a black hole.

If you want to launch a rocket that has to escape the gravitational grip of the Earth, we have to shoot it out at 11.6 kilometers per second. That’s 33 times the speed of sound, so it’s pretty fast.

Now imagine a rocket going out at the speed of light, 300,000 kilometers per second, and it still can’t escape, because the gravitational grip is so strong.

That’s a black hole.

The third way is if you picture space-time as a sheet, then a black hole is a pinch in that sheet. An anomaly in the shape of space.


I have many problems with the above.


My first objection was that defining the same concept in three different ways and then choosing one depending on the context amounted to casuistry. But Ms. Natarajan replied that this was hot the case:

Nope — it’s not — I don’t use these definitions as needed.

These are three different ways to think about black holes – that are – enigmatic, complex and have defied a single definition — this is just how it is — like it or not!


I’m sorry but I take this seriously. First of all words like “bizarre”, “crazy”, “enigmatic” and “complex” as qualities of black holes says nothing to me. Second, you say there are three definitions of black holes and “you can choose.” But when I say “you choose one as needed” you deny that you choose one depending on the problem. This is not clear to me. Are there three types of black holes with different characteristics? Are these independent definitions? One definition you offer is that a black hole is an object from which even light cannot escape. Is this valid for all three definitions of black holes?


Physicists define a black hole as an infinitely dense mathematical point, then objectify it as a sinkhole from which even light cannot escape but then they invent countless loopholes in order to do physics with these supernatural objects. After all, if it were true that no light could escape from a black hole, no physics could be done with such an object.

By definition, a black hole excludes electromagnetism and therefore it is a non-physical object. It cannot even be an “object” because an object is something that obeys physics. So in order to make black holes to play physics, physicists let black holes grow hair, they let them collide and merge. All these thermodynamical interactions happen but light cannot escape! How so? I think the best definition of a black hole would be this: A black hole is a suspension of disbelief.


I also take issue with your third definition. You tell us to think about a black hole as a “pinch” on the space-time defined as a sheet. Then you forget that you said “space-time” and say that a black hole is an anomaly of “space”. Where do black holes live? In spacetime or in space?

To ask us to imagine spacetime as a sheet is an insult to our intelligence. You know and we know that spacetime is not a sheet. So why are you telling us to assume that spacetime is a sheet and black hole is a pinch in that sheet? The sheet metaphor is just a metaphor and explains nothing. It hides the true explanation, if there is any.

You say “I want a certain depth of understanding that comes with people who think mathematically.” But mathematics can be used to quantify even absurd and bizarre objects. The fact that you can study an object mathematically does not prove that that object exists. We know that Mickey Mouse does not exist. But you can define his weight, height and age and study his properties mathematically. But Mickey Mouse will still be a fictional object. Same with black holes. Unless you have a single physical definition of a black hole that applies to all black holes, what you have will be sophistry. Sophistry or doubletalk happens when a concept is defined many times.

Three definitions of black holes:

1. Stars exhaust their fuel and have a violent end and turn into black holes. I think this type of black hole is assumed to be an infinitely dense mathematical point. Which is absurd.

2. We call a black hole an object from which light cannot escape. It’s strange because this black hole is so dense and small but it harbors light in it and this light cannot escape from it. But you are not talking about light per se but a rocket going with the speed of light. So a black hole is an infinitely dense and infinitely small mathematical point which said to be an “object” and we are talking about a rocket escaping from this objectified mathematical point. We don’t even know if a black hole has a surface from which a rocket can be fired. So we are really in the realm of speculative thought experiments presented as physical truths. We are building absurdity upon absurdity and no one is worried about all these absurd reasoning.

3. Think about a black hole as a metaphor. This is the classic “spacetime as a sheet” metaphor. A black hole is a “pinch” on that sheet. What a meaningless metaphor! It explains nothing. Effectively it means “take my word for it. Believe what I say. I’m an expert on black holes and you are not.” So you are asking us to believe your authority without question.

So what do we learn from these three definitions of black holes?

A black hole is an infinitely dense mathematical pinch in the fabric of spacetime (or space) from which light cannot escape. Where does this light reside in an infinitely dense mathematical point? That is absurd. We defined it as infinitely dense. It may even be pure gravity. It can contain no light. But it is defined in terms of light.

From this I conclude that absurd is legal in physics. We are living in an absurd world. The more absurd the better.


 Quanta Magazine article about Ms. Natarajan. Twit in question.

— Casuistry or case-based reasoning, is a method in applied ethics and jurisprudence, often characterised as a critique of principle- or rule-based reasoning.

— Black holes is said to form with gravitational collapse. But what physicists call gravitational collapse is nothing more than lifting oneself up by shoestrings, that will not happen. Gravitational collapse fairy tale violates all of the laws of thermodynamics:

Naturalness in particle physics

This is a philosophical topic. The professional title of the person who writes about “naturalness” does not change the fact that the topic is a philosophical topic. The topic is philosophical and it is independent of the professional title of the person who writes about this topic. If the person who writes about naturalness in particle physics is a physicist this does not make the topic physics but makes the physicist a philosopher.

Sabine Hossenfelder writes that “naturalness, [is] an idea that has become a prominent doctrine in particle physics. In brief, naturalness requires that a theory’s dimensionless parameters should be close to 1, unless there is an explanation why they are not. […] Assuming a probability distribution for the parameters at high energies, you can then quantify the likelihood of finding a theory with the parameters we do observe. If the likelihood is small, the theory is said to be “unnatural” or “finetuned”. The mass of the Higgs-boson is unnatural in this sense, so is the cosmological constant, and the theta-parameter.”

So physicists need to invent philosophical mumbo jumbo in order to call that old ad hoc term, the cosmological constant, “unnatural.” What can be more pathetic than physicists discussing this ad hoc term they dubbed “cosmological” and “constant” for over a century. Cosmological constant is neither cosmological nor a constant but an ad hoc parameter. These physicists, don’t they have anything more substantial to discuss?

The second, and newer, type of naturalness, is based on the idea that our universe is one of infinitely many that together make up a “multiverse.” In this case, if you assume a probability distribution over the universes, you can calculate the likelihood of finding the parameters we observe. Again, if that comes out to be unlikely, the theory is called “unnatural.” This approach has so far not been pursued much. Particle physicists therefore hope that the standard model may turn out to be natural in this new way.

Physicists discuss naturalness of theories they invent by assuming that “our universe is one of infinitely many that together make up a “multiverse.” Why? “In this case, if you assume a probability distribution over the universes, you can calculate the likelihood of finding the parameters we observe. Again, if that comes out to be unlikely, the theory is called ‘unnatural.'”

Not sure if this is a parody of philosophy or if it is a parody of physics. I guess this is what happens if people who spend their education –a very long education, about 25 years– to study how to solve differential equations and make calculations by using 18th century methods and spending years and years learning data analysis techniques and bad programming but study zero –yes, zero– hours of philosophy but when they grow up and start writing papers they write bad philosophy or physicophilosophical mumbo jumbo and call it physics! These physicists are real jokes. Their professional title is Doctor of Philosophy but their knowledge of philosophy is nada, zilch. For a physicist philosophy is any topic that falls outside of legal physics tropes he is familiar with. Their professional titles should really be “Doctors of Data Reduction and Calculation”. Because this is what they learn to do. Even their philosophy is about calculation. To find out if a theory they invented is natural they compute some probability in potential hypothetical universes that may exist only to make the theories they invented natural.

Well, I have to give credit to Sabine Hossenfelder. I was writing the above as I was reading her article paragraph by paragraph but then I saw that she ridicules and destroys these naturalness arguments so eloquently that I cannot hope to match even if clones of myself wrote about the topic in infinity of multiverses for infinity of time dimensions invented by Lisa Randalls of physics.

Ms. Hossenfelder writes: “The biggest problem, however, is the same for both types of naturalness: You don’t have the probability distribution and no way of obtaining it because it’s a distribution over an experimentally inaccessible space. To quantify naturalness, you therefore have to postulate a distribution, but that has the consequence that you merely get out what you put in. Naturalness arguments can therefore always be amended to give whatever result you want.

Damn these phyisicists! They are not only sharlatans but they are crooks too:

“And that really is the gist of the current trend. The LHC data has shown that the naturalness arguments that particle physicists relied on did not work. But instead of changing their methods of theory-development, they adjust their criteria of naturalness to accommodate the data. This will not lead to better predictions.”


How did this happen? How did we allow these crooks corrupt the old science of physics into this state of corruption? Who is responsible? What can we do to cleanse academic physics from these useless and unnaturally bad philosophers who posture as physicists?


But this is not over. The charlatanism in physics hit the fan long time ago:

“You see what is happening here. Conjecturing a multiverse of any type (string landscape or eternal inflation or what have you) is useless. It doesn’t explain anything and you can’t calculate anything with it. But once you add a probability distribution on that multiverse, you can make calculations. Those calculations are math you can publish. And those publications you can later refer to in proposals read by people who can’t decipher the math. Mission accomplished.

“The reason this cycle of empty predictions continues is that everyone involved only stands to benefit. From the particle physicist who write the papers to those who review the papers to those who cite the papers, everyone wants more funding for particle physics, so everyone plays along.”

Academic physicists especially theoretical so called physicists are a bunch of corrupt academic opportunists, it looks like.


— These are the the referenced articles, by Sabine Hossenfelder, A philosopher’s take on “naturalness” in particle physicsThe Multiworse Is Coming

Video ve futbolun yavaş ölümü…

Futbol hayatın aynasıdır.

Günümüzde futbol onu korumakla görevli bir insan tarafından sırtından vurulmuştur ve can çekişmektedir. Bu hainin adını biliyoruz: İnfantino. Hawk-eye şirketinin kasasını doldurmak için futbolu satan adam.

Futbol bu duruma nasıl geldi?

Geriye doğru baktığımızda video teknolojisinin hem futbolu hem de seyirciyi değiştirdiğini görüyoruz. Bu değişim 35 yıl gibi bir zamana yayıldığı için etkisini anlamakta çok geciktik. Ancak VAR ile futbol bir kırılma noktasına geldiğinde videonun futbol oyununu nasıl yozlaştırdığını ve öldürdüğünün farkına vardık. Ama iş işten geçmiş oldu.

Televizyonda bir futbol maçının görüntüleri ilk defa 1937 yılında İngiliz BBC’de yayınlanmış. İlk canlı yayın 1946’da yayınlanmış. Bir maçın ilk yarısından 20 dakika ve ikinci yarısından 35 dakika canlı olarak yayınlanmış.

Fakat bu yayınlardan sonra futbol televizyondan 20 sene kadar uzak kalmış. 1964’te yayınlanan bir maçı sadece 20 bin kişi televizyondan izlemiş. Statta izleyenlerin nerdeyse yarısı kadar.

Lig maçlarının düzenli olarak yayınlanması 1983-84 sezonunda başlamış.

Futbolun organize olarak oynanmaya 1863 yılında başlandığını kabul edersek, 1983’e kadar, 120 yıl futbol sedece oynandığı yerde canlı olarak seyredilmiş. Futbol seyretmek isteyen stada gelmiş. Doksan dakikanın sonunda oyundan geriye kalan belki bir kaç fotoğraf ve resmi kayıtlar olmuş. Fakat video ile bu durum değişti.

Videodan önce pozisyonların ağır çekimde ve yakın plan tekrarı diye bir şey yoktu. Seyirci oyunu seyrediyordu. Hakemin otoritesi mutlaktı. Hakem sadece gördüğünü çalıyordu. Oyun gerçek zamanda oynanıyordu. Hakem kararlarını gerçek zamanda veriyordu yani hakem anında karar verip ondan sonra düdüğünü çalıp oyunu durduruyordu. Hakemin düdüğünü çaldıktan sonra kararını değiştirmesi veya düşünüp taşınarak karar vermesi söz konusu değildi.

Seyirci seyirci idi. Seyirci maçı seyretmeye geliyordu. Peki ne oldu da günümüzde seyirci seyircilikten çıktı ve oyuncuları ve hakemi yargılayan yargıçlar oldular?

Şöyle bir şey oldu. Gerçek zamanda sahadaki oynanan gerçek futbol kurgulanıp yeni bir video gerçekliği yaratıldı ve maçın bu sahte video görüntüleri maçın gerçek görüntüleri olarak pazarlandı ve seyircilere kabul ettirildi. Sahada oynanan oyun sahte; kurgulanmış sahte görüntüler gerçek, olarak kabul edilir oldu.

Seyirci artık bu kurgulanmış sahte oyunun gerçek oyun olduğuna inanıyor.

Peki sahadaki oyun nasıl kurgulanıyor?

Sahada oynanan oyun en azından 12 kamera ile 12 değişik açıdan kayıt ediliyor. Bu kameralardan bazıları yakın plan çekiyor bazıları ağır çekim yapıyor. Bu sahte görüntüler ekran başındaki bir yönetmen tarafından seçilip anında kurgulanıyor ve ortaya yeni bir gerçeklik ve yeni bir oyun ortaya çıkıyor. Bu sahada hakemin gördüğü ve seyircilerin gördüğü oyun değildir, oyunun başka boyutlarını vurgulayan kurgulanmış bir oyundur.

Sahada oynanan gerçek oyun artık seyircileri tatmin etmiyor çünkü kurgulanmış görüntüler oyunu insan gözünün algılayamadığı değişik boyutlarda göstererek oyuna yeni boyutlar ve yeni heyecanlar katıyor. Nasıl ki bir sinema filmi gerçek hayattan daha eğlenceli ise kurgulanmış oyun da aynı şekilde seyircilere çok daha heyecanlı geliyor. Stattaki seyircilerin bile bir gözü stattaki dev ekranda oluyor ve onlar da alıştıkları kurgulanmış oyunu dev ekrandan seyrediyorlar.

Seyirci artık oynanan futbolun oyun olarak güzelliği ile ilgilenmiyor. Onlar için futbol önemli değil, önemli olan pozisyonların hassas teknoloji ile ölçülmesi. Milimetrik ofsayt kararları ve topun ele değip değmediğini yakın planda ve ağır çekimde tekrar tekrar incelenmesi onlara heyecan veriyor.

Futbol hayatın aynası dedik. Aynı seyirci dünyayı da televizyon ekranından görüyor ve televizyonda gördüklerini gerçek zannediyor.

Futbolun ve seyircinin sahada oynanan gerçek oyundan bu kadar uzakta olduğu bir ortamda VAR teknolojisinin futbola girmesi de çok kolay olmuştur. Seyirci kurgulanmış görüntülerin maçın gerçek görüntüleri olduğuna inandığı müddetçe de VAR’ın adalet getirdiğine inanacaktır.

Benim tavsiyem, canlı yayında pozisyonların tekrarının yasaklanmasıdır. Tekrar olmayınca seyirci eskiden olduğu gibi oyunu seyretmeyi yeniden öğrenecektir. Şu anda seyirci milimetrik bir golün futbola yapılmış bir hakaret olduğunu anlayamıyor. Futbol eskiden olduğu gibi tekrar gerçek zamanda ve insan ölçeğinde oynanmalıdır. Yoksa bir kaç sezon sonra iş işten geçmiş olacaktır.

Laik bir ülkede ezan okunur mu?

Bütün Dünya dergisinin 1 Şubat 2019 sayısında Atatürk ve Türkçe İbadet adlı bir yazı var. A. Erdem Akyüz imzalı bu yazıda, anladığım kadar, ibadetin Türkçe yapılmasının ve ezanın Türkçe okunmasının iyi olacağı söyleniyor. Fakat ben buna katılmıyorum. Bir kere ezan ibadet değildir. Yazıda ezanın “duyuru” olduğu ve namaz vaktini duyurduğunu ve namaza çağrı olduğu tanımı kabul ediliyor. Bu gerçekçi bir tanım değil. Türkiye’de ezanı duyup da namaza giden insan sayısı sıfıra yakındır. Bir kere büyük çoğunluk ezanı duymamaktadır bile. Bunu herkes gözlemleyebilir. İstanbul’da Beşiktaş’ta ezan okunduğunda etrafınıza bir bakın. Ezan kimsenin umurunda değildir. Namaz kılmak isteyenler de zaten namaz vaktini bilirler ve ezandan önce camiye gidip abdest alırlar ve avluda veya camide namaz vaktini beklerler. Ezanın namaza çağırmak gibi bir işlevi kalmamıştır. Günümüzde ezan sadece bir semboldür. Neyin sembolüdür? Devletinin dinin sembolüdür. Türkiye’de laikliğin olmadığının sembolüdür. Devlet kendi camisinden, maaşlı memuru tarafından Arapça bir metni günde beş defa ahaliye dayatmaktadır. Yani konu ezan Arapça mı okunmalıdır, yoksa Türkçe mi okunmalıdır konusu değildir. Eğer laik bir ülke isek ezan okunmamalıdır. Din kamu alanından kaldırılmalıdır. Din şahıslara ait olmalıdır. Devletin dini olmamalıdır. Devlet kamu alanlarında halkına hiç bir dini dayatmamalıdır. Devlet din işlerinden çıkmalıdır.

Peki devletin din işlerinden çıkması ve dinin özel hayatın bir parçası olduğunu kabul etmesi ve ezan okutmaması Türkiye Cumhuriyetinin geleceğinde olabilecek şeyler midir? Tabii ki hayır. Böyle bir şey düşünülemez bile. Kimse duymadığı halde devlet ezan okutmaya devam edecektir.


— Devlet din işlerinden çıkabilse bütün gücünü devlet işlerine ayırabileceği için sanayide patlama yapabilecektir. Bunun örneğini Güney Kore’de gördük.

— Suadiye’de ezan okunuyor ama kimse duymuyor.

Football is dead! Long Live VARball!


I am very sorry to learn that Premier League also caved in to Hawk-Eye and will use VAR next season. At least football will be dead in the land it was born. R.I.P Football.

I ask Premier League authorities to reconsider. VAR adds nothing to football but it brings major injustice. Football is played and judged in real time. This has been the case for hundred years. The only just game is the game where the referee whistles only what he sees. It is not a referee error if the referee did not whistle what he did not see. The only referee error happens when the referee whistles what he did not see. Video images are a different reality. Video images are not the absolute true images of the game. The true image of the game is what the referee sees. VAR forces the referee to whistle what he did not see. You bring major injustice when you judge the majority of positions in real time and judge the most crucial positions in past time. This is like judging the first qualifying heat in a 100 meter race with photo finish and the second heat without photo finish. Can this be even thinkable? So absurd. But VAR does exactly the same thing. You basically change the unit of measurement in the middle of the game. This is absurd. VAR is a conspiracy to turn football into a type of TV spectacle like American Football so that the VAR intervals can be used to insert commercials. Don’t kill football to please Hawk-eye!

Football is beautiful without VAR!

We love football as is!

Premier League, please reconsider!

Premier League! be the savior of the beautiful game!

We don’t want VARball!

We love football!!!


— And as I suspected, American Footballization of Football is more imminent than I thought. Howard Webb: “I think eventually we will see referees announcing the outcome over the PA system. That is popular in the US.” What a shame for football to be taking lessons from American Football. Sad, sad, sad days for our football!!!!

11. haftadan sonra VAR’ın etkisi takım başına 1.1 puan!!!

Fotomaç’da süper bir çalışma: VAR’sız puan durumu.

Bu çalışmadan çıkan ilginç sonuç şu:

Takım başına ortalama VAR’lı-VAR’sız puan farkı 1,1 !!!!

Yani VAR olmasaydı, ligimizde ortalama olarak, her takım ya 1 puan fazla ya 1 puan eksik almış olacaktı. Bu bir puan için mi bütün bu VAR tantanası! Bu bir puan için mi bu  VAR tesisleri kuruldu? Bu bir puan için mi eyyam yapan hakemlerin sayısı ikiye katlandı?

VAR’ın hala futbola adalet getireceğine inanan varsa Fatih Terim’in bu sözlerini okusun:

Hakkımı helal etmiyorum. VAR’da Barış Şimşek var. Geçen sezon burada Galatasaray’ı eleyen Barış Şimşek. Başka kimse yok demek ki… Kendisine de [Fırat Aydınus] söyledim. Ya Allah aşkına, bırak oynayalım ya. Bekçi gibi zatturu zutturu devamlı çalıyorsun. (2-2 sona eren olaylı Fenerbahçe maçının ardından).

Ne oldu şimdi? VAR’dan önce sadece bir eyyamcı hakem varken şimdi bir de VAR odasında eyyamcılar var. Federasyon hakemleri eğiteceğine eyyam yapan hakemlerin sayısını arttırdı. Büyük başarı! Büyük ilerleme!

VAR’ın tamamen gereksiz olduğu ve futbola adalet getirmediği ve getiremeyeceği artık sayılarla belli oldu. Kimse “biz VAR’ı yanlış uyguluyoruz” demesin. İyi uygulasak ne olur? Ortalama olarak bir puan fark var. O kadar. VAR hakem hatası denen şeyi ne arttırmış ne de azaltmış. VAR boşu boşuna oyunu durduran bir saçmalık. Tamamen gereksiz bir duraklama. VAR seyircileri kandırmaktan başka bir işe yaramıyor. Böyle devam ederse bildiğimiz futbolun sonu gelmiş demektir. #GelecekSezonVARyok!


— VAR’lı ve VAR’sız sayılara bu tabloda bakabilirsiniz.

Hakem hatası nedir?

— #GelecekSezonVARyok


Felsefe ve matematik

Raphael’in o zamana kadar bilinen markalaşmış filozofları aynı karede birleştirdiği resim. Hedef Avrupa’nın entellektüel köklerinin klasik Atina’da olduğunu göstermek. Medeniyetin Atinada başladığının propagandasını yapmak.

Geleneksel felsefe konuları vardır. Varoluşun nedenini araştırmak da bu konulardan biridir. Varoluş neden var? Bu nedeni biz insanlar anlayabilir miyiz? Eğer varoluşun özünde temel bir formül varsa biz bu formülü bulmak için hangi yöntemleri uygulamalıyız? Ölçmeye dayalı bilimsel yöntem varoluşun bu gizli formülünü bulmaya yeterli olabilir mi? Yoksa yeni yöntemler mi bulmamız gerekiyor?

Felsefe konularını direk olarak doğaya sorarak yani deneyler yaparak araştırabiliriz. Deney yapmadan sadece akıl yolu ile de araştırmalar yapabiliriz. Bir de diğer araştırmacı filozoflarla konuşarak ve tartışarak sorumuzun cevabını bulmaya çalışabiliriz.

Ben burada bu en sonuncu yönteme, yani diğer filozoflarla tartışma işine bakmak istiyorum.

Keşke bu tip felsefi tartışmalar da matematikteki gibi herkesin üzerinde anlaştığı standart bir işaret sistemi ile yapılabilseydi. Ama böyle bir işaret sistemi yok.

Bu konuda biraz düşününce bazı şeyler dikkatimi çekti. Felsefi konularda tartışan herkes, işaret olarak kullanılan harflerin anlamı hakkında hemfikir olduğu halde, bu harflerin meydana getirdiği kelimelerin anlamı hakkında bir fikir birliği yok. Onun için felsefi bir konuda tartışan iki insan her zaman kelimelerin anlamları hakkında anlaşmazlığa düşerler. İki taraf da tartışmada kullanılan kelimelere kendi inandığı veya bildiği anlamlar verir ve diğerinin verdiği anlamları red eder. Ve felsefi tartışmalar tanımlama savaşlarına dönüşür.


Matematikde “2” veya “+” gibi işaretlerin kesin ve net bir anlamı olduğu halde, felsefede temel kavramlardan biri olan “evren” kelimesinin bile herkesin kabul ettiği kesin ve tek bir anlamı yoktur. Belki kelimelerin anlamlarını resmi olarak belirleyen bir yüksek kurumun varlığına ihtiyacımız var. Felsefi Kelimeler Tanımlama ve Koruma Kurumu, gibi. Bu kurum kelimeleri dil bilgisi açısından değil de felsefede kullanılmak üzere sabitleyecektir. O zaman belki de anlamları kesin ve net olarak belirlenmiş “evren1, evren2, evren3,… evrenN“, gibi evren kelimesinin bütün anlam inceliklerini belirleyen felsefi kelimeler olacaktır. Mesela, eğer “Evren1=evrenin tümü” ve “Evren2= gözlemlenen evren”, olarak tanımlanmışsa kimse çıkıp Big Bang’ın Evren1‘in başlangıcı olduğunu iddia edemeyecektir. Çünkü Big Bang denen yaratılış masalının gözlemsel temeli sadece Evren2 içindir. Zaten tek bir Big Bang masalı yoktur. Bir fizikçi “Big Bang Teorisi” dediğinde aslında içinde bir çok Big Bang senaryolarını barındıran bir kozmoloji markasından bahsediyordur. Çeşitli Bing Bang masallarını da, “BigBang1, BigBang2, BigBang3, … BigBangN” gibi çok çeşitli ve çoğu birbirleri ile çelişkili Big Bang modellerine ayırabiliriz. O zaman, eğer kürsüye çıkıp Big Bang konusunda masallar anlatmaya başlayan bir fizikçiye rastlarsak, ona “sen hangi Big Bang’den bahsediyorsun? Açıkça belirt,” diyebiliriz.


Her kelimeyi önceden tanımlayarak ve kelimelerin tanımlamalarında anlaşarak ancak felsefi bir tartışmada bir anlaşma sağlayabiliriz.

Her felsefi tartışma matematikte olduğu gibi, kullanılan işaretlerin bir tanımlaması ile başlamalıdır. Ve tartışmacılar bu tanımlamaları onaylamalıdır.

Ayrıca, felsefede kullanılan kelimelerin birçoğu da eşanlamlı kelimelerdir. Bu kelimeler de sanki aralarında anlam farkı varmış gibi kullanılır. “Dünya” ve “Evren” eşanlamlı kelimelere bir örnek olabilir.

Bir de anlamsız kelimeler vardır. Bazı kelimelerin o kadar çok anlamı olabiliyor ki artık anlamsızlaşıyorlar. Asırlar boyu aynı kelimenin harfleri değişmediği halde kelimeye yeni anlamlar yükleniyor. Evren kelimesi bu tip anlam belirsizliğine de örnek olabilir.

Fakat epistemoloji açısından durum daha da vahim. Bütün dünya bilginleri bir cümlenin anlamı hakkında fikir birliğine varsa bile, bu o fikrin doğru olduğunu göstermez. Karşımıza çıkan ve bulduğumuz bir açıklamanın evrensel ve nihai bir açıklama olduğunu nasıl bilebiliriz? Bilemeyiz.


Raphael’in resmindeki filozofların listesi.