Doğan Göçmen’e göre tanrı kavramı

Doğan Göçmen’in Felsefede Tanrı kavramı üzerine gözlemler adlı yazısının ilk cümlesi hakkında bazı notları paylaşıyorum:

Eğer doğada bilinç ve anlam olsaydı, doğanın kendisi kendiliğinden ahlak ve estetiği de oluşturmuş olması gerekirdi. Fakat örneğin David Hume’un gösterdiği gibi ahlak toplumsal bir kurum olduğu gibi, estetik de örneğin Hegel’in gösterdiği gibi insansal bir kurumdur. Bu nedenle Tanrı’nın kozmolojik ve ereksel kanıtlarını akla uygun kavramlarla ve gerekçelerle geçerli kabul etmek mümkün değildir. Tanrı kanıtları tartışmasında felsefenin ulaşmış olduğu sonuç budur: Doğada yaratıcı bilinçli bir özne bulunmamaktadır.

Eğer doğada bilinç ve anlam olsaydı, doğanın kendisi kendiliğinden ahlak ve estetiği de oluşturmuş olması gerekirdi.

Neden?

Ne demek isteniyor burada? Şöyle bir mantık yürütülmüş:

Doğada bilinç yoktur.

Doğada anlam yoktur.

Ama olsaydı doğanın kendisi ahlaklı olurdu.

Yani demek isteniyor ki, ahlak; bilinç ve anlamın sonucudur. Ahlak kurallarını tanımlayan bilinçli (yani dili olan) varlıklardır.

Yalnız, bence, “bilinç” ve “anlamı” aynı kefeye koyması ve aynı cümlede kullanması doğru olmamış.

Doğada bilinç vardır ama anlam yoktur. Daha doğrusu doğada bilinçli yaratıklar vardır ama doğada anlam yoktur. Yani doğanın bizim bildiğimiz bir amacı yoktur. Anlam yoktur, ama insan gibi bilinçli yaratıklar kendilerini tatmin etmek için doğa için anlamlar tanımlayabilirler.

Anlam arayışı olabilir, insanların yaptığı gibi.

Anlam sadece bir tanımlamadır. Doğada anlam diye bir şey olmadığı için biz bir tanımlama yapıp ona anlam deriz.

Anlamı tanımlarız; doğada olmadığı için tanımlarız.

Ahlak ve estetiğin sanki ilişkili şeylermiş gibi aynı kefeye konması ve aynı cümlede kullanılması da doğru olmamış.

Ahlakın toplumsal bir kurum olduğunu bize Hume’un mu söylemesi gerekiyor? Hume olmadan da ahlakın insanların uydurduğu bir kavram olduğunu biliyoruz. Estetiğin de insansal bir kurum olduğunu Hegel mi söyleyecek bize? Zaten biliyoruz.

Ahlak da estetik de insansal kavramlardır.

Bu nedenle Tanrı’nın kozmolojik ve ereksel kanıtlarını akla uygun kavramlarla ve gerekçelerle geçerli kabul etmek mümkün değildir.

Tanrı var mı yok mu? sorusuna felsefe açısından cevap aranıyor galiba.

“Bu nedenle” denmiş. Hangi nedenle? Açık değil.

Tanrı kanıtları tartışmasında felsefenin ulaşmış olduğu sonuç budur: Doğada yaratıcı bilinçli bir özne bulunmamaktadır.

Birçok kavram kargaşası var burada. Kavramlar açıkça tanımlanmadan kullanıldığı için yazar da kavramları birbirine karıştırmış.

Doğada yaratıcı bilinçli bir özne vardır: insan.

Doğada; doğaüstü, doğayı yarattığı varsayılan ve adına “Tanrı” denilen mutlak bir yaratıcı yoktur.

Yaratıcı bilinçli özne (insan) ile doğaüstü mutlak yaratıcı (Tanrı) arasında fark vardır.

Doğada bilinç vardır. Sadece insan değil. Ortakyaşam diye bir olay var. İki ayrı cins bilinçli olarak ortaklık kurarlar ve beraber yaşamaya karar verirler; bu şekilde yeni türler ve organizmalar yaratılır. Bu bilinç değil de nedir?

İnsan bir ortakyaşam organizmasıdır.

“Bu nedenle” denmiş. Hangi nedenle, çözemedim.

Eğer doğada bilinç ve anlam olsaydı, doğanın kendisi kendiliğinden ahlak ve estetiği de oluşturmuş olması gerekirdi.

Bu cümleye anlam verebilmek için en az 4 cümle olarak yazmalıyız çünkü “bilinç ve anlam” ve “ahlak ve estetik” kurulmak istenilen neden sonuç ilişkisini bozuyor.

Cümleleri şöyle ayırabiliriz:

1. Eğer doğada bilinç olsaydı doğanın kendisi ahlakı oluştururdu.

2. Eğer doğada bilinç olsaydı doğanın kendisi estetiği oluşturmuş olurdu.

3. Eğer doğada anlam olsaydı doğanın kendisi ahlakı oluşturmuş olurdu.

4. Eğer doğada anlam olsaydı doğanın kendisi estetiği oluşturmuş olurdu.

1. ve 2. cümleler, bir varsayım olarak yanlış. Çünkü doğada bilinç vardır. Bu varsayımdan çıkartılan sonuçlar geçersiz. Doğada bilinç olduğuna göre —burada yürütülen mantığa göre— doğanın ahlak ve estetiği oluşturması gerekirdi.

3. ve 4. cümleler: Anlam ile ahlakın ve estetiğin ne gibi neden sonuç ilişkisi var anlayamadım.

Böyle 4 cümle şeklinde yazınca varsayımların yanlış olduğunu görüyoruz. Doğada bilinç vardır ama anlam yoktur.

Fakat örneğin David Hume’un gösterdiği gibi ahlak toplumsal bir kurum olduğu gibi, estetik de örneğin Hegel’in gösterdiği gibi insansal bir kurumdur.

Burada da “toplumsal” ve “insansal” arasında gereksiz bir ayırım yapılmış. Ahlak da estetik de insansal kavramlardır. İnsan toplumu da insansal bir kavramdır.

Anladığım kadar hedef tanrının akıl yolu ile kanıtlanmasına karşı çıkmak. Evet. Katılıyorum. Tanrı akıl yolu ile sorgulanamaz. Öyleyse yazar neden bunu açık ve net bir şekilde söylememiş? Ahlak, estetik, bilinç gibi kavramları işe karıştırmış?

“Tanrı doğa üstü, bilinç üstü, özne bile olmayan insan aklının anlayamayacağı mutlak bir kavramdır,” dese yeterli olurmuş.

Tanrı, tanımlama icabı, doğa üstü, yani akıl dışı bir kavram olduğu için akıl yolu ile bilinemez. Bu kadar basit. Akıl dışı bir şeyi kanıtlamak için akıl dışı kanıtlar vermeniz gerekir bunu da akıl kabul etmez.

Tanrı akıl yolu ile sorgulanamaz, varlığı veya yokluğu akıl yolu ile ispatlanamaz ve bilinemez.

Felsefi açıdan diyebileceğimiz tek şey, tanrı denen doğa üstü kavramı akıl yolu ile yani felsefi sorgulama ile bilemeyiz demektir.

Felsefe yolu ile bilemeyiz demek başka yollarla bilemeyiz demek değildir. Mesela tanımlama yolu ile bilebiliriz.

Sonuç olarak, varsayımlar yanlış. Doğada bilinç yoktur denmiş ama doğada bilinç vardır. Ortakyaşam bir bilinç gösterisidir. İnsan bilinçli bir organizmadır.

Ahlak ve estetik insanın dili ile ilgilidir. Doğa da insan dili olmadığı için ahlak ve estetik de yoktur. Tabii bu kadar kısa bir yazıda ne estetiği ne de ahlakı tanımlayabiliriz.

Son cümlede tanrı “yaratıcı bilinçli bir özne” olarak tanımlanmış. Ama bu tanrının tanımı olamaz.

Tanrı doğa üstü, bilinç üstü, hiçbir insansal değeri ve özelliği olmayan, insan aklının anlayamayacağı soyut bir kavramdır.

Özet olarak, geçersiz bir varsayımdan, geçersiz bir sonuç çıkartılmış.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s