Değişmeyen tek şey değişimin kendisidir

Heraklit3

Ali Sebetçi Bey ile felsefi tartışmalarımız devam ediyor. Yine buraya kopyalıyorum.

Zeynel bey, evet, tartıştığımız konular temelde insanoğlunun binlerce yıldır tartıştığı meseleler aslında. Bu açıdan güneşin altında yeni bir şey yok. Gelenekselcilerin itirazı Heraklit’in argümanına zaten. Sorun şu: Heraklit bile sonunda bir sabite dayanmak zorunda kalıyor.

Benim anladığım kadar bir sorun yok. Burada değiştiği söylenen doğa olayları. Eğer doğa diye bir şeyin varlığını kabul ediyorsak ve duyularımızla elde ettiğimiz bilgiyi geçerli sayıyorsak o zaman her şeyin değiştiği gözlemi bence gayet akla yakın bir gözlem. Bu gözlemleri genelleştirip “her şey hareket halindedir” demiş Heraklit. Hem hareketin kendisi bir değişim, hem de hareket eden şey mutlaka değişime uğruyor, bence. Hatırladığım kadar Aristo da değişimi hareket olarak tanımlamış. Yani yeşil bir yaprağın kuruyup sararması gibi. Her daim yeşil kalan bir şey yok. Hep aynı kalan bir şey yok. Doğada bu böyle ama doğa dışına çıkıp tanrı değişmiyor diyenler tabii var.

Burada sabit kalan şey bir cümle. Daha doğrusu cümlenin anlamı. Cümlenin anlamı da mekan uzantısı olan bir şey olmadığına göre değişmesi veya sabit kalması söz konusu değil. Yani cümlenin anlamının sabit kalmak veya değişmek gibi bir özelliği yok. Çünkü cümle ve anlamı bir doğa olayı değil. İnsanların uydurduğu bir soyutlama. Ama birisi çıkıp doğada hiç bir şey değişmiyor diyebilir. Zannediyorum bunu da Parmenides söylemiş zamanında. Diğer başka birisi de doğada hem değişim vardır hem de hiç değişmeyen şeyler vardır diyebilir. Ama benim aklıma doğa içinde hiç değişmeyen bir şey olarak gösterilecek bir örnek gelmiyor. Dediğim gibi, ben şahsen her şeyin değiştiği ilkesini faydalı buluyorum. Hiç değişmeyen bir şey olsaydı zaten fiziğin termodinamik kanunlarına aykırı olmaz mıydı?

İkinci sorun: ilke, sınırını çizdiği alanın dışında (üstünde) kalıyor, zira ilke sabit, söz konusu alan değişken.

İlke dediğimiz şey bir cümle değil mi? Bir cümlenin sabit olmak veya değişken olmak gibi bir özelliği yok. Çünkü cümle insanların uydurduğu bir soyutlama doğada bulunan bir cisim değil. İlkenin ilgi alanı doğa değil mi? Doğada gözlemlenen her şey sürekli değişim halindedir. Bu cümlenin fiziki bir objeymiş gibi değişme özelliği yok. Belki ben sizin demek istediğinizi yanlış anlıyorum.

Sürekli değişen böyle bir alanın dışına çıkmadan sabit bir ilke ileri sürülemiyor.

Tam anlayamadım. Söz konusu alan Doğa. Doğanın içinde olduğunu kabul ettiğimiz insan doğanın devamlı değiştiğini gözlemliyor ve “herşey değişiyor” diyor. Bunda bir sorun göremiyorum ben. Ayrıca, bu ilkenin sabit olduğunu söylemek yerine “sabit tutuluyor” demek daha doğru bence. Belki Astronomik Birim gibi. Astronomik Birim sayı olarak değişiyor ama astronomlar bir sayı belirleyip onu sabit tutmaya karar vermişler.

Değişkenlik fikrinin faydalı olmasıyla ilgili; zuhur etmiş varlık alanı oluş (becoming) olduğundan bu alanda herşey değişiyor, fakat bu alana nispetle sabit olan zuhur etmemiş varlık (being) olmasa zuhur mümkün olamıyor.

Fakat ilkenin alanının doğada gözlemlenebilen olaylar olduğunda hemfikiriz herhalde. Öyleyse zuhur etmemiş yani gözlemlenemeyen olaylar bu ilkenin alanına girmez diye düşünüyorum.

İnsan ideası (arketipi) olmasa insandan söz edemeyiz.

Çok doğru. Bir kedi, kedi milletinden haberdar olamaz çünkü kedi ideasını yaratacak bir dili yok.

Bedenimiz, tecrübelerimiz değişiyor ama ben dediğim şey değişmiyor.

Burada yeni bir konu açmış oldunuz:) Ben, bence bedenin kendinin farkında olma halidir. Değişiyor mu? Beden gibi değişmiyor. Ondan bir insan 80 yaşına bile gelse ve bedeni eskisi bile 20 yaşındaki kendisi gibi hissedebiliyor. Ama bazı açılardan da değişmiyor mu? Bence dile bağlı bir hafızamız olduğu için biz kendimizi zaman içinde sabit kalan bir birey olarak görebiliyoruz. Mesela uykuda ben (bilinç) yok oluyor ama uyandığımızda tekrar aynı kişi olduğumuzu hatırlıyoruz. Ben’in ne olduğunu doğrusu tam çözmüş veya anlamış değilim.

Notlar:

İlgili Twitler.

Bu konudaki bir önceki yazım.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s