VAR futbolu su topuna çevirmiştir!

“VAR futbolu su topuna çevirmiştir!”
—Gianluigi Buffon (Kırk yıllık kaleci.)

VAR2
Hakem oyunu durdurup video analist rolü oynuyor.

VAR ile ilgili notlarımı paylaşıyorum.

Futbol bir oyundur

Futbol bilim değildir. Hassas ölçümlerin futbolda işi yoktur. Futbol hukuk da değildir. Bir suç mu işlenmiştir ki, video görüntüleri tekrar tekrar seyredilip “gerçek” bulunmaya çalışılıyor? Belirsizlik futbolun bir parçasıdır. Bir pozisyonda belirsizlik varsa o pozisyon belirsiz olarak kalmalıdır. Futbol oyun olarak kalmalıdır.

Futbol insan ölçeğinde oynanır

Oyunu yöneten tek yetkili hakemdir. Hakem bir insandır. Hakem oyunu kendi gözleri ile ve kendi görüş açısından görür ve yönetir. Futbol insan boyutunda oynandığına göre, oyunu ilgilendiren bütün kararlar insan ölçeği kullanılarak verilmelidir. Oyunun tek gerçek görüntüsü hakemin gördüğü görüntü olarak tanımlanmalıdır. Oyunun dışında bulunan kameralar ile değişik açılardan çekilmiş ağır çekim veya yakın plan görüntüler, oyunu başka bir boyuttan gösteren görüntülerdir. Eğer hakemin gördüğünü oyunun esas görüntüsü olarak seçersek, video görüntüleri oyunun gerçeğini yansıtmayan görüntüler olur. Oyunun insan ölçeğinde oynanmasını seçmişsek, maçları baştan sona insan ölçeğinde oynamamız gerekir.

Hakem gördüğünü çalar

Hakem görmediğini çalamaz. Oyunu durdurma yetkisi olan tek yetkili hakemdir. Hakem durdurmadığı müddetçe oyun devam eder. Oyun devam ettiği müddetçe oyun kurallara göre oynanıyor demektir. Kural kitabının hükümleri, hakem oyunu durdurunca devreye girer. Bunu anlamak çok önemlidir.

Kural dışı olaylar sadece hakem oyunu durdurunca varolur

Hakem düdük çalmadıkça oyun devam eder. Oyun devam ettiği müddetçe oyun kurallara göre oynanıyor demektir. Oyun kurallara göre oynandığına göre saha içinde “penaltı”, “faul”, “elle müdahale”, “sarı kart”, veya “kırmızı kart” gibi kural ihlalleri olamaz. Mesela, “penaltı” hakem düdük çalarsa vardır. “Hakem penaltıyı vermedi” anlamsız bir laftır çünkü penaltı ancak hakem penaltı verirse vardır. Hakem penaltıyı vermeden penaltı diye bir şey yoktur. Topun ele çarpması elle oynama var anlamına gelmez. Hakemin eli görüp, oyunu durdurup, eli vermesi gerekir. Ancak hakem oyunu durdurduktan sonra “elle müdahale” kuralı ihlal edilmiş olur.

Hakem yorumcu değildir

Hakem kararlarını anında verir. Hakem kararlarını akıl kullanarak, yorum yaparak, pozisyonu tekrar tekrar izleyerek vermez. Eğer öyle olsaydı hakem gördüğünü çalmamış olurdu. Eğer hakem düşünerek, yorumlayarak ve tartışarak karar veriyorsa, görmediğini çalıyor demektir. Bu da futbolun ruhuna aykırıdır.

Hakem oyuncudur

Sahanın içinde maçı gerçekleştiren futbolcular ve hakemdir. Hakem futbolcu değildir ama oyuncudur. Hakem ve futbolcular birbirlerini tamamlayan oyunculardır. Futbolcular topa vurarak oyunu oynarlar; hakem yöneterek oyunu oynar. Hakemin oyuncu olarak tanınması çok önemlidir. Hakem oyunun içinde bir aktördür. Sahanın dışındaki hiç bir şahıs veya elektronik aygıtın hakemin canlı kararlarını etkilemesine ve değiştirmesine izin verilemez.

En adil oyun hakemin gördüğünü çaldığı oyundur

Hakemin görmediğini çalmaması “hakem hatası” değildir. Hakem gördüğünü çaldığı müddetçe, hakemin bütün kararları doğrudur. Futbolda hakem hatası yoktur. Hatalı kararlar, hakemin görmediğini çalarak verdiği kararlardır. O zaman bütün VAR kararları hatalıdır çünkü hakem VAR’dan etkilenip görmediğini çalmıştır.

VAR hakeme görmediğini çaldırtma operasyonudur

VAR, hakemi görmediğini çalmaya zorlayarak futbolun en önemli hakemlik ilkesini yıkmıştır. “Hakem gördüğünü çalar” futbolun en önemli hakemlik ilkesidir. Bu ilkede taviz verilirse futbolun sonu gelmiş demektir. Eğer VAR devam edecek olursa bir kaç sezon içinde futbol Amerikan futboluna dönüşecektir. Bu da çok üzücü bir durumdur.

Tartışmalı pozisyonlar iki türlüdür

  1. Hakemin görmediği pozisyonlar;
  2. Hassas ölçüm gerektiren pozisyonlar.

Hakem sadece gördüğünü çaldığına göre, görmediği pozisyonları çalamaz. Hakemin görmediği pozisyonlar oyunu durduramadığı için o pozisyonların geçerliliği yoktur.

Milimetrik ölçüm gerektiren ve belirsizlik içeren pozisyonlar ise belirsiz olarak kalmalıdır. Milimetrik ölçüm yaparak karar vermek oyunun ruhuna aykırıdır çünkü “hakem gördüğünü çalar” ilkesini ihlal eder. Belirsiz ve tartışmalı pozisyonlar belirsiz ve tartışmalı olarak kalmalıdır. Bırakın yorum programlarında tartışacak bir şeyler kalsın!!

Belirsiz pozisyonlar oyun içinde eşit olarak dağılacakları için, iki takım için de en adil durum bu belirsiz pozisyonlarda hakemin kararını kabul etmektir. Zaten bu konu Kural kitabında şu şekilde belirtilmiştir:

Kararlar, oyun kuralları çerçevesinde olayların gelişimine uygun sağ duyuya sahip olan hakemin kanaatine ve oyun kurallarına uygun olarak hakemin karar yeteneğine ve ‘oyunun ruhana’ göre verilir.

Altını çizdiğim “hakemin karar yeteneği” sözü net olmayan pozisyonlarda hakemin görebildiği ölçüde en iyi kararı vereceğini ve bu karara saygı duyulması gerektiğini söylüyor.

Hassas ölçüm gerektiren pozisyonları, başka bir boyutun ölçekleri ile ölçmek oyun içinde ölçek değiştirmektir ve yanlış karar verilmesine sebep olur.

Futbol şans oyunudur

Şans futbolun bir parçasıdır. Hassas ölçümler yaparak sözde mutlak bir gerçeği aramak ve oyundaki şans etkisini aradan çıkartmaya çalışmak çok yanlıştır. Oyun içinde, hakemin belirsiz pozisyonlarla ilgili bütün kararları belki de aynı takımın aleyhine olacaktır. Ama bu, o takıma haksızlık yapılıyor anlamına gelmez; sadece o takımın şanssız olduğunu gösterir. Başka bir gün tam tersi olur ve futbolun tanrıları aynı takımının bütün şutlarını gol yapar.

Hakemin görmediğini hakeme göstermeli miyiz?

Hakem bütün pozisyonları göremez. Hakem gördüğünü görür. Bu durumu kabul edip hakeme görmediğini göstermememiz gerekir. VAR hakeme görmediğini gösterme operasyonudur. VAR hakeme, görmediğini göstererek, hakemi görmediğini çalmaya zorlar. Bu da oyunun ruhuna aykırıdır.

VAR oyunu daha adil yaptı mı?

VAR oyunu daha adil yapmadı ve yapamaz. VAR’sız oyun zaten olabileceği kadar adildir. Hakemin sadece gördüğünü çaldığı oyun en adil oyundur. Futbol bir şans oyunudur. Futbol olasılıklar oyunudur. Adillikle şansızlığı karıştırmamak gerekir. Futbol insan ölçeğinde oynanır. Hakemin kendi görüş açısından tam çözümleyemediği belirsiz pozisyonlar olacaktır. Bu tip pozisyonlar bir bu takımın lehine gider, bir o takımın lehine gider ve genel toplamda eşitlenir. En adili budur. Eğer belirsiz pozisyonlar eşitlenmiyorsa bu da hakem hatalarından değil şansın dağılımı ile ilgilidir. Şansın adaletli dağılımı diye bir şey olamaz. VAR’ın yapmaya çalıştığı da budur: VAR şansı adaletli dağıtmaya çalışarak, şansı oyundan silmeye çalışmaktadır.

Oyunun görüntü boyutları arttıkça oyun daha adil olmaz

Oyunun görüntü boyutlarını arttırdıkça sadece oyun içinde oyun yaratılmış olur. Karar vericiler arttıkça karar almak zorlaşır. Burada karar vericiler görüntülerdir. Ağır çekim, yakın çekim, değişik açılar… bunların hepsi ayrı ayrı karar verici boyutlardır. Hakemin gördüğü de başka bir boyuttur. Tek boyut olunca karar verici de tektir ve kararlar en adil kararlar olur. Bu sebepten, hakemin gördüğü oyunun gerçek görüntüsü olarak seçilmelidir.

Yan hakem ile VAR’ın farkı nedir?

Yan hakem de, aynı VAR gibi, hakeme görmediğini çaldırtmak için vardır. Ama VAR ile yan hakem arasında önemli farklar vardır. Yan hakem canlı oyunu, aynı hakem gibi, kendi görüş açısından, koşarak, terleyerek izler. VAR gibi, karanlık bir odada oyunun oynanmış bitmiş pozisyonlarına bakarak hariçten gazel atmaz. Yan hakem de, hakem gibi, anında karar verir. VAR gibi pozisyonları sonradan yorumlayarak akıl yolu karar vermez. Hakem, yan hakemin bayrağını kabul eder veya etmez. VAR uygulamasında ise hakem kendini yorumcu seviyesine düşürür ve oyunun video görüntülerini seyrederek bir karar verir. Yan hakem, VAR gibi başka boyuttan görüntüler üreten bir teknoloji değildir. Yan hakem de insandır ve oyunu canlı olarak insan boyutunda izler ve hakemi uyarır. Bu sebeplerden yan hakem futbolun geleneksel bir parçasıdır; VAR ise futbola bulaştırılmış gereksiz bir teknolojidir.

VAR’ın görüntülerini mi esas almalıyız yoksa hakemin gördüğünü mü?

Oyunun sonsuz görüntüleri arasından hangisini esas olarak alacağımız bir tercihtir. FİFA video görüntülerinin oyunun gerçek görüntüleri olduğunu seçmiştir. Ama yüz yıldan fazla bir zamandır futbol hakemin gördüğü esas alınarak oynanmıştır. Oyunun bu en temel varsayımını birden bire video görüntülerini esas alarak değiştirmek şimdiye kadar oynanmış dünya kupalarını şaibeli duruma düşürmüş olur.

VAR’ın oyuna olumlu bir etkisi olabilir mi?

Olamaz. VAR tartışmalı pozisyonlara karar verme yetkisini hakemin elinden alıp elektronik aygıtlara devretmiştir. FİFA bu konuda samimi davranmamaktadır. Hakemin karar verme yetkisinin kutsal olduğunu bilen FİFA, VAR’ın karar verme yetkisi olmadığını açıkça belirtir ama yetkinin hala hakemde olduğunu söyleyerek kendini aldatmış olur. VAR monitörlerine bakan hakem kendi gördüğü ile ekranda gördüğü arasında bir seçim yapacaktır. Yani yorum yapacaktır. Yani akıl yürütecektir. Yani hakem sadece bir seçici durumuna düşmüştür. Yetki hakemin şahsından görüntüye geçmiştir.

Oyun içinde hakem ile görüntü birdir çünkü hakem anında karar vermektedir. Pozisyon geçtikten sonra monitöre bakan hakem için artık “görüntü ve hakem birdir” diyemeyiz. Monitöre bakan hakem yetkisini monitördeki görüntüye devretmiştir. Yani yetkinin VAR’da olduğunu söyleyebiliriz. VAR uygulaması hakemi kendi ile çelişmeye zorlamaktadır. Hakem kendi gördüğü görüntüleri video görüntüleri ile karşılaştırmaktadır. Eğer görüntülerde bir uyuşmazlık varsa video görüntüleri ile kendi gördüğünü hükümsüz kılmaktadır. Böylece hakem görmediğini çalmış olmaktadır. Artık hakem karar verici değil yorumcu olmuştur. Esas olan hakemin oyun oynanırken canlı oyunda gördüğü olmalıdır.

Oyun esnasında boyut değiştirilemez

Oyun hakemin yönetiminde insan boyutlarına göre oynanırken, tartışmalı pozisyonlarda birden video boyutuna geçmek oyun içinde kale boyutlarını değiştirmekten farksızdır.

###

VAR ile ilgili diğer yazılarım.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s