Arapça “Akıl” Sözcüğünün Kökeni

Dil ve Din kitabında, Sayın Cengiz Özakıncı, Arapça “akıl” kelimesinin nasıl somuttan soyuta geçtiğini çok güzel bir şekilde anlatmış. Bundan çıkan bir sonuç da, aklın bazılarının yaptığı gibi, yüceltilecek, ulvileştirilecek, aydınlanma şu bu ile ilişkilendirilecek bir şey değil, sadece her insanda doğal olarak varolan “olgular arasında ilişki kurma yetisi” olduğudur. İlgili sayfaları olduğu gibi kopyalıyorum:

— ALINTI SAYFA 107-109—

Arapça “akıl” sözcüğünün o dildeki kökü “ikal”dir. Arapçada “akıl” sözcüğünün kökü olan “ikal”; “somut olarak nesneleri birbirine bağlamak” anlamına geliyor. Bu kökten çıkan bir dal olan “akıl” sözcüğü ise “nesneler arasındaki bağlantıyı somut olarak değil de düşünsel olarak kurmak” anlamına gelmekte. Görüleceği üzere dil ormanında ne ekerseniz o türüyor. Ektiğiniz ile biçtiğiniz bir soydandır. Elma ekip ayva bitiremezsiniz; elma ekmişseniz elma çıkar. Arap, kendi dil ormanına “ikal”; “bağ” tohumunu atmış, bu kökten çıkan çeşitli dallar, Arabın yaşamda karşılaştığı “ikal”, “bağ” çeşitlerinin adı olmuş. “Akıl” da işte bu “ikal”, “bağ” türlerinden birinin adı olarak, o ağaçtan bir dal olarak yerini almış,

Bir Arap devesini ağaca somut olarak bağladığında; devemi ağaca “ikal” ettim, “somut olarak bağladım” diyor. Bu Arap, olaylar arasındaki neden – sonuç, öncelik – sonralık “bağ”lantılarını düşüncesinde kurduğunda ise, “akıl” ettim, diyor. Demek ki, Arapçada “ikal” de, “akıl” da özünde “bağ”lamayı anlatıyor; kök olan “ikal”, “somut biçimde bağlama”yı anlatırken, bundan türeyen “akıl”, “düşünsel olarak bağ kurma”yı, eşdeyişle “olgular arasındaki bağlantıyı düşünce alanında, düşünsel bağ olarak kurma” edimini anlatıyor. Diyelim ki, gerçek yaşamda bir yer sarsıntısı oldu, evler yıkıldı. Bu iki olgu arasındaki, yerin sarsılması olgusu ile evlerin yıkılması olgusu arasındaki bağ, deveyi ağaca bağlayan, “ikal” eden ip gibi nesnel, elle tutulur, somut bir “bağ” değildir; düşüncede kurulabilir türdendir; bu nedenli Arap bunu “ikal” etmez, “iple bağlamaz”; ancak “akıl” eder, eşdeyişle “düşünceyle bağlar”. Yer sarsıntısı olgusuyla, evlerin yıkılması olgusu düşüncede iki türlü birbirine “akıl” edilebilir, “bağ”lanır. Ya evlerin yıkılması, yerin sarsılmasına “bağlı”dır, “akıl”dır, ya da yerin sarsılması evlerin yıkılmasına “bağ”lıdır, “akıl”dır. Bunların har ikisi de birer “akıl”, eşdeyişle düşünsel “bağ kurma” edimidir; “akıl yürütme”dir.

Arapçada, somut olaylar arasında “düşünsel düzlemde bağ” kurma anlamına gelen “akıl” sözcüğünün, Arapçada “somut bir nesneyi, ip gibi somut bir araçla, somut bir yere bağlamak” anlamına gelen “ikal” kökünden türemiş olması, gerçekten de çok yerinde, çok “akıllıca” bir iştir. Arapçada “somut, elle tutulur, gözle görülür bağ” anlamına gelen “ikal”in bir dil ağacının kökü, tohumu; “soyut, elle tutulmaz, gözle görülmez, yalnızca düşü kurulur bağ” anlamına gelen “akıl”ın da o kökten filizlenmiş bir dal olması, Arap dil ormanına dikilmiş bir ağacın kökü ile dalları, türevleri arasındaki doğrudan ilişkiye en yetkin biçimde gözlerimizin önüne sermektedir.

İşte yalnızca Arapların değil bütün ulusların dillerindeki, dil ormanlarındaki ağaçların kökleri ile dalları, türevleri arasında, böylesi doğrudan bir bağlantı vardır. Sözcük kökleri, türevlere, dallara; türeme sözcükler, dallar da köklerine sıkı sıkıya bağlıdır.

— ALINTI SONU —

Meraklısı için notlar:

Bu sayfa da başka bir yorum getiriyor:

AKL_DEVE_SFF

“AKIL” ke­li­me­si­nin A­rap­ça kö­ke­ni (“AKL”)

“de­ve­le­rin diz­le­ri­ni bağ­la­mak için kul­la­nı­lan ip” an­la­mın­da­dır.

A­me­ri­ka’­da­ki kov­boy­lar­dan fark­lı o­la­rak A­rap­lar’­ın çöl­de de­ve­le­ri­ni bağ­la­mak i­çin kul­la­na­bi­le­cek­le­ri pek ağ­aç yok­tur. Do­la­yı­sıy­la yu­ka­rı­da­ki re­sim­de ol­du­ğu de­ve­nin bir di­zi­ni bağ­la­dık­la­rın­da de­ve AKILLI o­lur ve bir ye­re gi­de­mez.

Do­la­yı­sıy­la MA’KUL ke­li­me­si­nin “a­ya­ğı bağ­lı de­ve” an­la­mı­na gel­me­si si­zi ar­tık şa­şır­maz her­hal­de.

Hangi yorum doğru acaba? Cengiz Özakıncı’nın açıklaması sanki daha akla yakın.

Arapça “Akıl” Sözcüğünün Kökeni” için bir yorum

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s