Osmanlı ve dil: Önce dil çöktü…

Cengiz Özakıncı’nın, değerli eseri Dil ve Din kitabından bazı alıntıları ara ara burada yayınlamak istiyorum ki yazılarımdan bunlara gönderme yapabileyim. Bu alıntı dilin bozulması ile Osmanlının çöküşünü ilişkilendiriyor. (sayfa, 258-260)

*****

(Dil ve Din, Cengiz Özakıncı, 258. sayfadan 260. sayfaya alıntı):

Atalarımızdan bize kalan yazılı belgelerle uğraşırken, kiminde şaşkınlıktan dilim tutuluyor. Örneğin, “şafak” sözcüğünü Farsçadan almışlar. Ancak Farsçada “günbatımı” anlamına gelen “şafak”a niçin “gündoğumu” anlamını verdiklerini bir türlü anlamıyorum. Düşünün İngilizce’den “morning” (gündoğumu) sözcüğünü alıp buna “günbatımı” anlamını vererek kullanıyorsunuz. Bu ne demektir? Bir İngiliz size “good morning” (günaydın) diyecek, siz ise bunu ‘iyi geceler’ diye anlayacaksınız; “Good morning”, “İyi günbatımları”…

Atalarımız Fars dilinde olumsuzluk öntakısı olan “bi” yi dilimize almışlar. Sonra Araplar üzülmesin, ya da Arapların hatırı kalmasın diye Arapçada olumlu bir bağlaç olan “bi” yi de dilimize sokmuşlar.

Fars dilinde “billah”, “Allahsız” demektir; “bi-“, “-sız” anlamına gelir.

Arap dilinde “billah”, “Allah ile” demektir; “bi-“, “-le, -la, -li, -lı” anlamına gelir.

Atalarımız biri Arapça biri Farsça olan bu iki karşıt anlamlı “bi-“nin ikisini birden dilimize sokmuşlar.

Osmanlıcada “bigünah”, suçsuz demektir; “bigünah”ın “bi-“ si Farsların kullandığı olumsuzluk öntakısıdır.

Yine Osmanlıcada “bihakkın”, haklı demektir; “bihakkın”daki “bi-“ Arapların kullandığı olumluluk
öntakısıdır.

Atalarımız niçin kimi yerde olumlu, kimi yerde olumsuz işlev görecek “bi-“ gibi bir ön eki, üstelik birini (olumsuzunu) Farslardan, ötekini (olumlusunu) Araplardan alıp kendi dillerine sokma gereğini duymuşlar? Kendi dillerini bu denli bozan başka yöneticiler gelmiş midir yeryüzüne bizim Osmanlılarımızdan başka? Osmanlının dil konusundaki bozguncu tutumu, Konfüçyus’un dile verdiği önemle karşılaştırılınca çok iyi anlaşılır.

Konfüçyus ve Osmanlı

Konfüçyus’a soruyorlar: “Bir ülkeyi yönetmeye çağrılsanız, yapacağınız ilk iş ne olurdu?”

Konfüçyus yanıtlıyor:

Hiç kuşkusuz dili gözden geçirmekle işe başlardım. Dil kusurlu olursa, sözcükler düşünceyi iyi anlatamaz. Düşünce iyi anlatılamazsa, yapılması gereken şeyler doğru yapılamaz. Ödevler gerektiği gibi yapılamazsa, töre ve kültür bozulur. Töre ve kültür bozulursa, adalet yanlış yola sapar. Adalet yoldan çıkarsa, şaşkınlığa düşen halk ne yapacağını, işin hereye varacağını bilmez. İşte bunun içindir ki hiç bir şey dil kadar önemli değildir…

Osmanlının bir Konfüçyus’u yoktu besbelli!… Osmanlı, Konfüçyus dil konusunda ne öğütlüyorsa tam tersini yapan yöneticilerden oluşuyordu. Dili ve yazısı günden güne bozulan Osmanlı’nın batması, Konfüçyus’un dil ve yönetim arasında kurduğu bağlantının ne denli doğru olduğunun somut bir kanıtıdır. Osmanlı’da bilim geriledi. Niçin? Bilimsel düşünce üretiminin ön koşulu olan dil seçikliği kalmadığı; dil, kendisiyle bilimsel düşünceler üretilemeyecek ölçüde bozulduğu için. Osmanlı’da toplumun büyük çoğunluyla aydınlar arasında büyük bir dilsel uçurum vardı. Niçin? Yeryüzündeki hiçbir toplum, kendi aydınlarının ne yazdığını anlamak için kendi dilinden başka yabancı iki dilin daha kurallarını öğrenmeye soyunmaz da onun için. Osmanlı toplumunun çoğunluğu, Osmanlı aydınının neler düşündüğünü neler yazdığını anlayabilmek için Farsçanın, Arapçanın, Osmanlıcanın, dolayısıyla üç dilin kurallarını öğrenmek zorundaydı. Aydınlar nedense buna katlanabilmişler, ancak toplumun buna katlanmasını beklemek alıklık olmuştur.

Dilimiz açıklıkla aydınlanmadıkça, ne dinimiz, ne düşünce üretimimiz yıldızlar gibi ışıldayabilir. Dilimiz bulanıklıktan arındıkça, yazımız dilimize uygun oldukça, Türklerin yeryüzünde İslam’ın batıyı bile imrendirecek en ilerici, en aydınlık örneği olacağını; düşünce üretiminde insanlığa büyük katkılarda bulunacağını savlıyor[um].

(Alıntı sonu. Vurgular bana ait.)

****

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s