Nehirde iki balığı kavga ederken görürseniz…

Ertan Özyiğit 30 Nisan 2018 tarihli tweet’inde şöyle yazmış:

İçimizdeki ingilizlere dikkat,
24 haziran için bir hatırlatma yapalım:
Nehirde iki balığı kavga ederken görürseniz, bilin ki az önce oradan , uzun bacaklı bir ingiliz geçmiştir !
–Wasohe kızıldereli sözü

Bu sözü hep duyuyorum ve İngiliz fitneciliğini çok güzel açıkladığını düşünüyorum. İçeriği ile ilgili bir sorunum yok. Fakat bunun bir kızılderili atasözü olduğu pek aklıma yatmıyordu. Biraz araştırayım dedim.

Bu sözün bir kızılderili atasözü olduğunu söyleyen bir çok kaynak var. İşte ekşi sözlükten bir örnek:

eğer bir nehirde iki balık kavga ediyorsa, bilin ki oradan az önce uzun bacaklı bir ingiliz geçmiştir. (kızılderili atasözü) kızılderili amcamlar işi çoktan çözmüşler

Bu örnekte İngilizin beş dakika önce geçtiği bile belirtilmiş.

Bir suda iki balık kavga ediyorsa oradan beş dakika önce uzun bacaklı bir İngiliz geçmiştir… -Kızılderili Atasözü

Burada bir de oturaklı bir kızılderili resmi bile koymuşlar.

Eğer bir nehirde iki balık kavga ediyorsa, bilin ki oradan az önce uzun bacaklı bir İngiliz geçmiştir.
Kızılderili Atasözü

Bu videoda 4:57 de sunucu sözü tam hatırlamıyor ve internetten bakıp sözü tekrarlıyor ve kendinden gayet emin bunun bir kızılderili atasözü olduğunu söylüyor.

Herkes bunun bir kızılderili atasözü olduğunu söylüyor ama hangi kabile olduğunu söylemiyor. İlk defa Ertan beyin bahsettiğimiz tweet‘inde bir kabile ismi verdiğini görünce bu işi bir araştırayım dedim. Ertan beye göre bu atasözünün kaynağı Wasohe adlı kızılderili kabilesi (İngilizcesi Washoe). Bir kere bu bilgi için teşekkür ediyorum. Ertan beyin kaynağını öğrenmek isterim ama benim araştırmalarıma göre Washoe kabilesini İngilizlerle hiç bir irtibatı olmadığı için böyle bir şey söylemeleri olası değil. Bunu da Lee Standing Bear Moore adlı kızılderili soyundan gelen bir arkadaş bana yazdı. Kendisi Manataka American Indian Council diye bir yerde çalışıyor. Attığım eposta’ya verdiği cevabın tercümesi şöyle:

Bahsedilen sözün Washoe kabilesine atfetmek yanlıştır. Washoe’lar her zaman California ve Nevada eyaletlerinde yaşamışlardır. California’daki Tahoe gölü onların yaşamlarını sürdürdükleri ve sevdikleri bir yerdir. Amerikan tarihinde İngilizler California ve Nevada’nın yakınlarına bile gelmemişlerdir.

Doğu yakasında yaşamış olan bir kabilenin bu sözü söylemiş olması daha olasıdır. Fakat Hindistan’daki veya yeryüzündeki onlarca yerli halklardan biri de bu sözü söylemiş olabilir.

Bundan anlaşılan Washoe kabilesinin geleneğinde böyle bir laf olmaması. Bu kabilenin biraz üzücü ve ilginç hikayesini burada bulabilirsiniz (İngilizce)

Bu bilginin üzerine bu lafı bir de İngilizce arayayım dedim. Şu tweet çıktı:

“If two fish fight in the Tigris, the British are behind it.” – Eski bir Irak atasözü

Evet burada da bunun bir Irak atasözü olduğu söyleniyor. Irak’ın bir zamanlar İngiliz sömürgesi olduğunu düşününce bunun bir Irak atasözü olması aklıma yattı doğrusu.

İngiliz Telegraph gazetesinde çıkan bu yazıda yine Irak atasözü olduğu söyleniyor. Burada atasözü şöyle: Dicle nehrinde iki balık kavga ediyorsa kavgayı çıkartan İngilizlerdir. Kızılderili atasözündeki “bir nehir” burada daha özel olarak Dicle nehri olmuş.

Meetings, rarely brisk, businesslike affairs in the Arab world, go much faster without an interpreter, and the people he speaks to are less likely to feel they are in the company of some distant coalition viceroy. Not that they necessarily trust a word he tells them. The British colonial presence here in the early part of the last century is responsible for an old Iraqi saying: if two fish fight in the Tigris, the British are behind it.

Irak kökenli olduğunu söyleyen başka bir kaynak. Bir uluslararası ilişkiler konferansında söylenmiş. Burada da Dicle nehrinden bahsediliyor.

Conference proverb: If 2 fish are found fighting in the Tigris River, you can be sure the British caused the dispute!

Burada da İngilizlerin böl ve yönet geleneğini çok iyi ifade ettiğini söylüyor. Yine Irak atasözü olduğunu söylemişler.

If two fish fight in the Tigris, the English are behind them.

— An old Iraqi saying from colonial times about the art of divide and rule

Bunu yazan adamlar da gitmişler Irak peşmergesi ile konuşmuşlar. Meğer adamların şiirleri varmış. İngiliz gidiyor Irak’ta peşmergenin şiirini araştırıyor ve peşmerge ona Eğer Dicle’de iki balığın kavga ettiğini görürseniz bunda mutlaka İngiliz parmağı vardır atasözünü söylüyor! İlginç. Ama en azından Irak’ta ilk ağızdan böyle bir lafın olduğunu duymuş oluyoruz.

There is a saying here, that if two fish fight in the Tigris it is the British who are behind it.

Buralarda bir atasözü var. Eğer iki balık Dicle’de kavga ediyorsa bu işin arkasında İngilizlerin olduğundan emin olabilirsiniz.

Bu arada Türkçe’de kızılderili atasözü olarak söylenen versiyonunda “uzun bacaklı ingiliz” geçmiştir deniyor. Neden bu detay. Neden uzun bacaklı bir ingiliz. Meşhur Bravehaeart filminde geçen Uzun Bacaklı tabirli İngiliz kralı 1. Edward akla geliyor ama o da 13. yy’da yaşamış ve o zaman İngilizler dünyayı karıştırmak yerine birbirleri ile kavga ediyorlarmış.

Özet olarak söylersek- Lafın özü doğru ve İngilizlerin fitneciliğini çok iyi anlatıyor ve kimin dediği de o kadar önemli değil ama bir kızılderili atasözü olduğu şüpheli. Yine de Ertan Özyiğit’e yazıp soracağım. O bu sözün Washoe kabilesine ait olduğunu nereden almış.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s